บว่อ-ฆึ ดูเส่อวอ เลอต่าโอะมู พิธีกรรมความเชื่อในไร่หมุนเวียน

ชาวกะเหรี่ยงเชื่อว่าผลผลิตจากไร่หมุนเวียนของตนนั้นมาจากตนร่วมกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ต่าง ๆ ดังนั้น หลังจากปลูกข้าวเสร็จแล้วชาวกะเหรี่ยงจำทำพิธี “บว่อ ฆึ” ซึ่งเป็นการเลี้ยงเจ้าที่เจ้าทางที่อยู่ในไร่รวมทั้งคอยช่วยดูแลปกป้องไร่หมุนเวียนให้มีความอุดมสมบูรณ์ปลอดภัยไร่โรคร้ายรวมไปถึงผู้ที่ทำไร่หมุนเวียนให้มีความปลอดภัยอยู่ดีมีความสุข

พิธี “บว่อ ฆึ” เป็นพิธีกรรมที่ทำในครอบครัวที่ทำไร่หมุนเวียนด้วยกัน โดยทั่วไปพิธีนี้เริ่มต้นจากบ้านผู้นำทางจิตวิญญาณ “ฮีโข่” แล้วตามด้วยครอบครัวอื่น ๆ

ในการประกอบพิธี “บว่อ ฆึ” นั้นหัวหน้าครอบครัวแต่ละบ้านจะเป็นผู้ประกอบพิธีส่วนสมาชิกคนอื่นๆจะช่วยเตรียมเครื่องประกอบพิธีกรรมเช่นหมูไก่ตัวผู้และไก่ตัวเมียข้าวพืชผักเหรียญโบราณสร้อยลูกปัดและที่ขาดได้เลยคือเหล้าส่วนแท่นพิธีนั้นทำด้วยไม้ไผ่

•   เจ้าที่ เจ้าทาง เจ้าป่าเจ้าเขา วันนี้ขอท่านทั้งหลายจงมารับคำขอขมาที่นำมาถวายด้วย หมู ไก่ เหล้าขอให้มากินชิ้นส่วนสำคัญที่นำมาถวายด้วยขอให้ทุกคนรอบพ้นจากอตรายรอบพ้นจากการเจ็บไข้ได้ป่วยขอให้ผลผลิตสวยงาม เขียวขจี ออกดอกออกผล

•   เทพแห่งไฟเอย ไฟคือผู้ที่ร้อนที่สุด คือผู้ที่เผาไหม้ทุกสรรพสิ่ง วันนี้มาเลี้ยงเจ้า เจ้าจึงรับคำขอขมา ให้มากินชิ้นส่วนสำคัญที่นำมาถวาย แล้วดลบันดาลให้ข้าวในไร่สวยงาม เขียวขจี ออกดอกออกผล

หนึ่งในคำอธิฐานจิตของผู้นำจิตวิญญาณและเจ้าของไร่หมุนเวียนแปลงนั้นที่แสดงถึงการทดแทนบุญคุณเจ้าที่เจ้าทางในพื้นที่เหล่านั้น ที่ได้ให้มนุษย์ได้ใช้ประโยชน์ รวมไปถึงขอบคุณธรรมชาติ ทั้งดิน น้ำ ลม ไฟ ที่เกื้อกูลให้พืชผลเจริญงอกงามให้มนุษย์และสัตว์ได้ดำรงชีวิตอย่างเรียบง่าย 

ณ. ที่แห่งนี้ ไร่หมุนเวียน บ้านแม่อมยะ ต.ท่าสองยาง อ.ท่าสองยาง จ.ตาก เมล็ดพันธุ์ไร่หมุนเวียนกำลังเบ่งบาน ปีนี้บ้านแม่อมยะ ทำไร่หมุนเวียนแปลงใหญ่ 900 ไร่ โดยใช้กรรมสิทธิ์หน้าหมู่ แปลงรวม หรือ โฉนดชุมชน โดยระบบแปลงรวมนี้ีได้รักษาความหลากหลายทางเมล็ดพันธุ์ ทีมวิจัยชุมชนได้รวบรวมเมล็ดพันธุ์ในไร่หมุนเวียน พบว่า บ้านแม่อมยะ มีพันธุ์ข้าว และพืชผักชนิดอื่น ๆ ที่ปลูกในไร่หมุนเวียน รวมแล้ว 80 ชนิด

พื้นที่บ้านแม่อมยะ มีจำนวนประชากร 402 คน จำนวนครัวเรือน 63 หลังคา ผู้หญิง 178 คน  ผู้ชาย 224 คน ร่วมกันดูแลรักษาผืนป่าแผ่นดินแม่ ที่เรียกว่า พื้นที่จิตวิญญาณ “ดูเส่อวอ เลอต่าโอะมู” จำนวน 15,664.51    ไร่ โดยใช้ความเชื่อเป็นเครื่องมือจัดการทรัพยากรธรรมชาติให้คงอยู่มายาวนานกว่า 200 ปีตามหลักฐานการตั้งถิ่นตามประวัติศาสตร์

ทั้งนี้ชุมชนที่วัฒนธรรมประวัติศาสตร์มาอย่างยาวนาน กำลังได้รับความเดือดร้อนการประกาศพื้นที่ป่าตามกฏหมายทับพื้นที่ชุมชน  ชุมชนบ้านแม่อมยะ เป็น 1 ใน 49 ชุมชน แม่ฮ่องสอน – ตาก ที่ได้รับผบกระทบจากการประกาศอุทยานแห่งชาติแม่เงา (เตรียมการ)

มาถึงตรงนี้เราเพียงอยากนำเสนอมิติของการดำรงไว้ซึ่งอัตลักษณ์ของชาติพันธุ์ ตาม มติ ครม. 3 สิงหาคม 2553 แนวนโยบายและหลักปฏิบัติในการฟื้นฟูวิถีชีวิตชาวกะเหรี่ยง ในประเด็น การจัดการทรัพยากร ข้อที่ 6 ส่งเสริมความหลากหลายทางชีวภาพในชุมชนบนพื้นที่สูง เช่น การรักษาความหลากหลายของการสร้างพันธุ์พืช การสร้างความมั่นคงทางอาหาร การสร้างความสมดุลของระบบนิเวศผ่านกระบวนการระบบ ”ไร่หมุนเวียนมรดกภูมิปัญญาโลก”

Share on facebook
Share on twitter
Share on pinterest
Previous
Next

Guide ใกล้ : Application คู่ใจคนชอบท่องเที่ยวตัวจริง

Guide ใกล้ เหมือนมีไกด์ไว้ใกล้ตัว
Application นี้จะช่วยแนะนำว่า ตำแหน่งรอบตัวเรามีที่เที่ยว ร้านอาหาร ร้านขายของ ที่พัก หรือสถานที่จุดใดน่าแวะไปสัมผัส ชิม ช็อป แชะ แชร์ พร้อมกิจกรรมเด่นประจำเดือน แผนที่ลงจุดใช้งานง่าย ดูสนุกและสะดวก แค่ดูภาพสวยๆ ก็อยากไปแล้ว

Writer/ Photographer

มูลนิธิพัฒาภาคเหนือ สำนักงานเชียงใหม่

มูลนิธิพัฒาภาคเหนือ สำนักงานเชียงใหม่

Relate Place

Travel

ชวนไหว้พระปิดทอง “หลวงพ่อโสธร” เมืองแปดริ้ว

ชวนไหว้พระปิดทอง “หลวงพ่อโสธร” เมืองแปดริ้ว เรือนักท่องเที่ยวลำใหญ่ มีนักท่องเที่ยวอยู่เต็ม ค่อยๆ แล่นเอื่อยไปข้างหน้าอย่างแช่มช้ากลางลำน้ำบางปะกง เพื่อให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัสกับทิวทัศน์ของป่าจากเขียวขจี ที่ขึ้นเป็นกอหน้าทึบรายเรียงเป็นแนวขนานกับฝั่ง เมื่อเรือแล่นผ่านหน้าวัดโสธรวรารามวรวิหาร หรือวัดหลวงพ่อโสธร อ. เมืองฉะเชิงเทรา ความอลังการยิ่งใหญ่ ของพระอุโบสถหลังใหม่ที่สร้างไว้อย่างสวยงามตระการตา ได้ดึงดูดทุกสายตาให้หยุดจ้องมองด้วยความตื่นตาติ่นใจ แม้ว่ายังไม่เสร็จสมบูรณ์ร้อยเปอร์เซ็นต์ก็ตามซึ่งก่อนที่จะล่องเรือชมแม่น้ำบางประกงในวันนั้น เราได้เข้าไปนมัสการ “หลวงพ่อโสธร” และปิดทองพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองของชาวแปดริ้ว ที่ประชาชนทั่วทุกสารทิศให้ความเคารพนับถือเป็นอย่างมาก แต่ แหม! “นายรอบรู้” รู้สึกอิ่มบุญอิ่มใจแทบทนไม่ไหว จึงอยากชวนผู้อ่านไปทำบุญไหว้พระหลวงพ่อโสธรพร้อมๆ กันเสียเลย ตามตำนานกล่าวไว้ว่า พระพุทธโสธรเดิมเป็นพระพุทธรูปหล่อด้วยสำริดอย่างงดงาม แต่ต่อมาพระสงฆ์ในวัดเห็นว่ากาลต่อไปภาคหน้าคนกิเลสแรงกล้าอาจจะลักไปเพื่อประโยชน์ส่วนตัว

Travel

ตลาดท่าเสด็จ สงบงามริมน้ำโขง

หนองคายเป็นเมืองชายแดนที่แสนมีเสน่ห์ ผู้คนไม่พลุกพล่าน ตั้งห่างจากประเทศลาว บ้านพี่เมืองน้องของเราแค่เพียงแม่น้ำกั้น ใครชอบบรรยากาศสงบ “นายรอบรู้” ขอบอกว่ามาหนองคายรับรองไม่ผิดหวัง แถมยังวางแผนเดินทางข้ามไปเที่ยวเวียงจันทน์ต่อได้อีกด้วย

x

ททท. เปิดตัวแคมเปญ Buddy Rewards ชวนคนไทยเที่ยวปั๊บรับพอยต์ ยิ่งเที่ยว ยิ่งได้!

เต้าหู้ทอด
Eat

สวัสดี แม่โอเล่ย์ เต้าหู้ทอดรสเด็ดแห่งซอยเรวดี

วันนี้ นายรอบรู้ จะพามาแนะนำร้านเต้าหู้ทอดร้านเด็ดย่านเรวดี อร่อย ราคาถูก อิ่มคุ้มเกินราคา หากถามคนละแวกนี้ น้อยคนนักที่ไม่รู้จัก “ร้านเต้าหู้ทอดสวัสดี แม่โอเล่ย์” ที่ได้รับการการันตีจากหลายสำนัก ว่ารสเด็ดโดนใจน่ามาลองตัวตัวเองสักครั้ง