“ฮึบ เอ้า ฮึบ หนึ่ง สอง สาม สี่ …..” เสียงฝีพายจากเรือยาวสองลำกำลังส่งเสียงพร้อมกับออกแรงวาดพายให้กินน้ำพร้อมตวัดพายอย่างรวดเร็วจนน้ำกระจาย เพื่อเร่งส่งให้เรือยาวหัวนาคลำสวยของหมู่บ้านตนชิงเข้าเส้นชัย
ตั้งแต่ปลายเดือนสิงหาคมที่น้ำในแม่น้ำน่านเอ่อล้นจนเต็มฝั่ง ก็เป็นเวลาที่ชาวน่าน ผู้ตั้งบ้านเรือนอยู่ริมแม่น้ำ ตั้งแต่อำเภอทางเหนือ ที่ อ. ปัว อ. ท่าวังผา ไปจนถึง อ. เมือง และใต้สุดที่ อ. เวียงสา ก็ได้เวลานำเรือยาวลงสู่ลำน้ำ พร้อมฝึกซ้อมฝีมือเพื่อเข้าร่วมการแข่งขันตามประเพณี ซึ่งดำเนินมาเนิ่นนานหลายร้อยปี
ประเพณีนี้สมัยก่อนกำหนดการแข่งขันกันระหว่างหมู่บ้านต่างๆ ในงานประเพณีตานก๋วยสลาก ซึ่งเป็นประเพณีที่ชาวล้านนา แสดงความระลึกถึงบรรพบุรุษที่ลวงลับแล้ว ด้วยการนำข้าวสารอาหารแห้ง ผลไม้ ของใช้จำเป็น ดอกไม้ธูปเทียน มาใส่ในชะลอมหรือก๋วย นำไปที่วัดทำพิธีโดยการจับสลาก โดยไม่เจาะจงถวาย ซึ่งตานก๋วยสลากนี้นิยมจัดกันประมาณเดือนกันยายนถึงตุลาคม
ภายในงานนี้ก็นิยมเชื้อเชิญหมู่บ้านอื่นๆ มาร่วมแข่งเรือกันตลอดทั้งเดือน ต่อมาทางราชการจึงได้มีการกำหนดให้งานตานก๋วยสลาก ของวัดพระธาตุช้างค้ำวรวิหาร เป็นยามที่เหมาะกับการเปิดสนามแข่งเรือประจำปีของเมืองน่าน และจะมีการแข่งขันนัดปิดสนามกันอีกครั้งหลังออกพรรษา ในการฉลองกฐินพระราชทาน
เอกลักษณ์ของเรือยาวเมืองน่านนั้น อยู่ที่รูปทรงเพรียวบางของเรือ สมัยก่อนจะใช้ต้นตะเคียนทองทั้งต้นมาขุดทำเป็นเรือแข่ง หัวเรือใช้ไม้แกะสลักเป็นรูปพญานาค ระบายสี ประดับกระจกสี ตัวเรือระบายสีสวยงาม ส่วนหางจะงอนงามเป็นหางนาค แต่บางคนก็เรียกว่าหางหงส์
การนำหัวพญานาคมาประดับที่หัวเรือนี้ อาจมาจากตำนานขุนนุ่น ขุนฟอง ซึ่งเป็นต้นเค้าราชวงศ์ภูคา บรรพบุรุษของเมืองน่านที่เชื่อว่ากำเนิดมาจากพญานาค และยังมีตำนานอุรังคธาตุว่า พญาสุวรรณนาคราชเป็นผู้สร้างแม่น้ำน่าน แข่งกับพญานาคาศรีสุทโธ ที่สร้างแม่น้ำโขง (ซึ่งในเมืองหลวงพระบาง ประเทศลาว ก็มีการแข่งเรือหรือส่วงเฮือ เช่นเดียวกัน)
ชาวบ้านนั้นเชื่อกันว่าพญานาคมีความศักดิ์สิทธิ์ บันดาลให้ฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาล การแข่งเรือนี้ก็ประหนึ่งการบูชาพญานาค ทั้งยังสร้างความรัก ความสามัคคีให้กับชุมชน เพราะเมื่อถึงเวลาแข่งเรือ จะเริ่มตั้งแต่การบายศรีสู่ขวัญเรือ บูชา “ผีเรือ” หรือที่ภาคกลางเรียกว่า “แม่ย่านางเรือ” ทุกคนในชุมชนจะร่วมไม้ร่วมมือกัน ส่งข้าว ส่งน้ำ พร้อมไปช่วยกันเชียร์ฝีพายของหมู่บ้านตนเอง แม้กระทั่งเมื่อแข่งเสร็จแล้วก็ยังมีพิธีบายศรีสู่ขวัญและเลี้ยงผีเรือ เพื่อเป็นสิริมงคลของคนในหมู่บ้านอีกด้วย
การแข่งเรือในเมืองน่าน นอกจากประเภทความเร็วที่ส่วนใหญ่เป็นคนหนุ่มสาวมาเป็นฝีพายแล้ว ยังมีประเภทเรือโบราณอายุนับร้อยปี ที่ฝีพายก็อายุกว่าครึ่งศตวรรษ มาแข่งเพื่อความสนุกสนานสามัคคี และยังมีประเภทสวยงาม ซึ่งการแข่งเรือนี้ ไม่ได้เน้นเรื่องการแพ้ชนะเป็นสำคัญ แต่เป็นการสืบสานประเพณีอันยิ่งใหญ่และงดงามของเมืองน่านไว้สืบไป
ตารางแข่งเรือที่น่าสนใจ ประจำปี ๒๕๖๒
ประเพณีแข่งเรือในเมืองน่านนั้น มีสนามใหญ่ๆ อยู่สาม สี่ แห่งซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นชุมชนที่อยู่ริมแม่น้ำน่าน คือ ที่ อ. ท่าวังผา ซึ่งเป็นอำเภอแรกที่เริ่มเปิดฤดูกาลแข่งเรือเมืองน่าน จากนั้น ก็จะมีแข่งที่ อ. เมือง อ. เวียงสา และ อ. ปัว นอกจากนี้ยังมีการแข่งขันกันระหว่างหมู่บ้าน ซึ่งเป็นงานเล็กๆ ที่ยังดำรงประเพณีสืบต่อกันมา งานแข่งเรือที่น่าสนใจในปี ๒๕๖๒ มีดังนี้
1.ประเพณีแข่งเรือ อ. ท่าวังผา 31 สิงหาคม ถึง 1 กันยายน เชิงสะพานท่าวังผาพัฒนา อ.ท่าวังผา (ไทยพีบีเอส ถ่ายทอดสด)
2.ประเพณีแข่งเรือจังหวัดน่าน (นัดเปิดสนาม) 14-15 กันยายน
3.ประเพณีแข่งเรือบ้านหนองเงือก ต.แงง อ.ปัว 22 กันยายน
4.ประเพณีแข่งเรือ ต. น้ำปั้ว อ. เวียงสา 5-6 ตุลาคม
5.ประเพณีแข่งเรือออกพรรษา ตานก๋วยสลาก วัดบุญยืนพระอารามหลวง อ. เวียงสา 12-13 ตุลาคม (ไทยพีบีเอส ถ่ายทอดสด)
6.ประเพณีแข่งเรือตักบาตรเทโวโรหนะวัดศิลามงคล อ.ท่าวังผา 14 ตุลาคม
7.ประเพณีแข่งเรือเยาวชนจังหวัดน่าน ท่าน้ำบ้านเจดีย์ ต. ดู่ใต้ อ.เมือง 19 ตุลาคม
8.ประเพณีแข่งเรือตานสลากจูมปู ต. ดู่ใต้ อ. เมือง จ. น่าน 20 ตุลาคม
9.ประเพณีแข่งเรือจังหวัดน่าน (นัดปิดสนาม) 25-27 ตุลาคม
สำหรับคนที่อยากไปชมความสนุก ไปเชียร์เรือแข่ง ก็อย่าลืมวางแผนลางานกันให้พร้อม….คุณอาจจะได้พบกับ นายรอบรู้ นักเดินทาง ตะโกนเชียร์เรือแข่งอยู่ข้างๆ คุณ ก็เป็นได้
ประเพณีแข่งเรือในเมืองน่านนั้น มีสนามใหญ่ๆ อยู่สาม สี่ แห่งซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นชุมชนที่อยู่ริมแม่น้ำน่าน คือ ที่ อ. ท่าวังผา ซึ่งเป็นอำเภอแรกที่เริ่มเปิดฤดูกาลแข่งเรือเมืองน่าน จากนั้น ก็จะมีแข่งที่ อ. เมือง อ. เวียงสา และ อ. ปัว นอกจากนี้ยังมีการแข่งขันกันระหว่างหมู่บ้าน ซึ่งเป็นงานเล็กๆ ที่ยังดำรงประเพณีสืบต่อกันมา
Guide ใกล้ เหมือนมีไกด์ไว้ใกล้ตัว
Application นี้จะช่วยแนะนำว่า ตำแหน่งรอบตัวเรามีที่เที่ยว ร้านอาหาร ร้านขายของ ที่พัก หรือสถานที่จุดใดน่าแวะไปสัมผัส ชิม ช็อป แชะ แชร์ พร้อมกิจกรรมเด่นประจำเดือน แผนที่ลงจุดใช้งานง่าย ดูสนุกและสะดวก แค่ดูภาพสวยๆ ก็อยากไปแล้ว
ในย่านเก่าทรงวาด มีคาเฟ่เรียบ ๆ แต่ดูน่าค้นหา หากใครเดินผ่านไปมาแถวทรงวาด อาจจะไม่ได้สะดุดตากับร้านนี้ซักเท่าไหร่ เพราะหน้าร้านเป็นอาคารพาณิชย์เก่าที่ไม่ได้ดูแปลกแยกจากอาคารอื่น ๆ ในละแวก ยิ่งถ้าดูเผิน ๆ เหมือนร้านค้าเก่าแก่เสียด้วยซ้ำ
“ถ้านายคิดถึงฉัน นายไม่ต้องทำอะไร นายทำงาน” ประโยคที่คุ้นหู โดยอาจารย์ศิลป์ หรือ ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี ศิลปินผู้เป็นตำนานแห่งวงการศิลปะร่วมสมัยของไทย
ก๋วยเตี๋ยวเป็ด “ภูเก็ต” น่ะถูกแล้ว อ่านชื่อไม่ผิดหรอก เขาตั้งชื่อร้านอย่างนี้เพราะเจ้าของสูตรเคยเป็นกุ๊กที่ภูเก็ต เมนูที่ “นายรอบรู้” ถูกใจกลับเป็นอาหารจานเดียวสารพัดเป็ด โดยเฉพาะผัดกะเพราเป็ดราดข้าว
เต้าหู้ดำแม่เล็ก เจ้าแรก เจ้าเดิม เจ้าอร่อย แห่งโพธาราม หากจะพูดถึงอาหารที่เรียกได้ว่าเป็นอาหารที่กินง่าย แถมได้ประโยชน์อีกก็คงจะหนีไม่พ้น “เต้าหู้” เต้าหูทั่วไปที่รู้จักจะมีสีขาว หรือ สีเหลือง แต่ เต้าหู้ดำแม่เล็ก นั้นมีสีดำ!! ซึ่งเป็นเจ้าแรกของอำเภอโพธาราม “นายรอบรู้” ขอพาคุณไปรู้จักและลองชิมว่าเต้าหูดำของร้านนี้จะดำและอร่อยขนาดไหน….. ร้านแม่เล็กเปิดขายยาวนานมากกว่า 50 ปี มีลักษณะภายนอกสีดำ แต่ภายในสีขาวนวล ทำโดยนำเต้าหู้ก้อนไปต้มกับเครื่องสมุนไพร เวลารับประทานจะมีสัมผัสที่อ่อนนุ่ม กัดเข้าไปจะมีน้ำออกมากจากตัวของเต้าหูดำ หอมกลิ่นเครื่องพะโล้ ที่เป็นเช่นนี้เพราะเนื้อเต้าหู้มีความพิเศษคือไม่ใส่แป้ง ทำให้ต้มแล้วเนื้อเต้าหู้นุ่ม ไม่เสียง่าย เก็บไว้ในตู้เย็นได้นาน