เจดีย์ทรายในวันสงกรานต์

ถ้าใครไปทำบุญตักบาตรตามวัดทางเหนือช่วงเทศกาลสงกรานต์ ในวันที่ 14 เมษายน จะเห็นภาพของแม่อุ๊ยกำลังประดับตุงไว้บนพระเจดีย์ทรายที่ชาวบ้านก่อขึ้นร่วมกันให้สวยงาม แต่นั่นก็มีความหมายมากกว่าการประดับประดาอย่างที่ตาเห็น

การก่อพระเจดีย์ทรายนี้คนเหนือจะทำกันในตอนบ่ายของวันเนาหรือวันเน่า คือวันที่ 14 เมษายน เพราะความเชื่อตามตำนานเรื่องพระเจ้าปเสนทิโกศลก่อพระเจดีย์ทราย 84,000 องค์ ถวายเป็นพุทธะ ธัมมะ สังฆะบูชา กับเรื่องพระโพธิสัตว์ครั้งเสวยชาติเป็นทุกขตะเข็ญใจ ได้ก่อพระเจดีย์ทรายและฉีกสบงแขวนเป็นตุง พร้อมกับขอให้เสวยชาติใหม่เป็นองค์สัพพัญญู

ผู้ใดตาน (ภาษาเหนือตรงกับคำว่า “ทาน” ในภาษากลาง) พระเจดีย์ทรายจึงได้บุญมหาศาลเท่าจำนวนเม็ดหินเม็ดทราย อีกทั้งยังจะเป็นคนมีปัญญากล้าแข็ง ละเอียดเหมือนเม็ดทราย จะเกิดร่วมกับพระศรีอาริย์ มีญาติพี่น้องบริวารมาก ไปไหนไม่อดอยาก ถ้าเป็นคนแก่ก็จะมีอายุยืนยาว ส่วนหนุ่มสาวที่ก่อพระเจดีย์ทรายร่วมกัน ก็จะเป็นคู่สร้างคู่สมตลอดไป

คนโบราณเชื่อว่า ทุกครั้งที่เดินเข้าวัดก็จะนำเม็ดทรายในวัดติดเท้าออกมาด้วย และหากไม่ขนทรายไปใช้แทน เมื่อตายไปจะเกิดเป็นเปรต เพราะคนล้านนาถือเรื่องสมบัติของสงฆ์ว่าเป็นของสูงของศักดิ์สิทธิ์ ใครจะลักหรือทำลายไม่ได้ เป็นบาปมหันต์

การก่อพระเจดีย์ทรายตามวัดต่างๆ เราจึงมักเห็นก่ออยู่รอบวิหารภายในวัด และตามเจดีย์ทรายเหล่านี้ยังประดับประดาด้วยธงหรือที่คนเหนือเรียกว่า “ตุง” หลากสีสันหลายรูปแบบอีกด้วย