(คำขวัญ)

น้ำตกลือเลื่อง เมืองผลไม้ พริกไทยพันธุ์ดี อัญมณีมากเหลือ เสื่อจันทบูร สมบูรณ์ธรรมชาติ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช รวมญาติกู้ชาติที่จันทบุรี

เรื่อง : บัณฑิต ภิรมย์น้อย / ภาพ : วิจิตต์ แซ่เฮ้ง

 

“น้ำตกลือเลื่อง”

น้ำตกสวยงามนับสิบแห่งในจันทบุรีเป็นที่ประทับใจของชนทุกชั้นที่มาเยือน โดยเฉพาะน้ำตกพลิ้วที่รัชกาลที่ ๕ ทรงยกย่องว่ามีความงามที่สุดเท่าที่เคยเสด็จประพาสมา

ความเป็นเมืองป่าเมืองเขาที่อุดมสมบูรณ์ทำให้ จ. จันทบุรีมีแหล่งต้นธารน้ำตกถึง ๑๐ แห่ง ที่มีชื่อเสียงได้แก่ น้ำตกพลิ้ว ซึ่งมีสายน้ำทิ้งตัวลงมาจากผาสูง ๒๐ ม. สู่แอ่งน้ำขนาดใหญ่เบื้องล่าง น้ำตกคลองนารายณ์ ๑ ใน ๑๘ แหล่งน้ำศักดิ์สิทธิ์ที่ใช้ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ทั้งสองแห่งอยู่ใน อช. น้ำตกพลิ้ว น้ำตกคลองช้างเซ ใน อช. เขาคิชฌกูฏ ที่มีกระแสน้ำแรงจนสามารถซัดช้างตัวโต ๆ ให้เซถลาได้ รวมทั้งน้ำตกเขาสอยดาว ใน อช. เขาสอยดาว ซึ่งนอกจากจะมีธารน้ำตกอันสวยงามสูงถึง ๑๖ ชั้นแล้ว ยังเป็นแหล่งชมดอกโสกเขาสีส้มแดง ที่จะบานไปทั่วทั้งแนวป่าในช่วง ธ.ค.-เม.ย. และยังเป็นแหล่งดูผีเสื้อสวยงามอีกด้วย

เหตุที่ทำให้ชื่อเสียงของน้ำตกใน จ. จันทบุรีโด่งดังนั้น มาจากเมื่อครั้งที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าฯ เสด็จประพาสน้ำตกพลิ้วในปี พ.ศ. ๒๔๑๗ พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสุนันทากุมารีรัตน์ หรือที่รู้จักกันในเวลาต่อมาว่า พระนางเรือล่ม ทั้งสองพระองค์ทรงประทับพระราชหฤทัยในความงดงามของน้ำตกพลิ้ว และทรงยกย่องให้เป็นน้ำตกที่มีความสวยงามที่สุดเท่าที่เคยเสด็จประพาสมา

“เมืองผลไม้”

จันทบุรีได้ชื่อว่าปลูกผลไม้มากที่สุดในภาคตะวันออก และคิดค้นทุเรียนไร้กลิ่นเป็นแห่งแรกของโลก

จ. จันทบุรีสามารถปลูกผลไม้ได้หลายชนิด ไม่ว่าจะเป็น ลิ้นจี่ มังคุด ลองกอง เงาะ กระท้อน ระกำหวาน ลางสาด สละ ลำไย มะขามหวาน ส้มโชกุน โดยจะทยอยออกสู่ตลาดตามลำดับในช่วง มี.ค.-ก.ค. ปัจจุบันกล้วยไข่กำลังเป็นผลไม้เศรษฐกิจตัวใหม่ของจังหวัดซึ่งปลูกได้ผลดีไม่แพ้ จ. กำแพงเพชรที่ได้ชื่อว่าเมืองกล้วยไข่

ผลไม้ที่สร้างชื่อเสียงให้แก่ จ. จันทบุรีคือทุเรียน ซึ่งสามารถปลูกได้ในทุกอำเภอ มีผลผลิตออกสู่ตลาดคิดเป็น ๖๕ เปอร์เซ็นต์ของผลผลิตทั้งหมดในภาคตะวันออก นอกจากทุเรียนพันธุ์ชะนี หมอนทอง ก้านยาว ที่คุ้นเคยแล้ว จันทบุรียังมีทุเรียนพื้นเมืองชื่อพันธุ์พวงมณี ที่มีเนื้อแห้ง รสชาติอร่อย แต่เนื่องจากให้ผลผลิตล่าช้ากว่าพันธุ์อื่นๆ คนเมืองจันท์จึงมักปลูกไว้กินกันเอง ล่าสุดศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรีได้คิดค้นทุเรียนพันธุ์ใหม่ เป็นทุเรียนไร้กลิ่น เอาใจคนไม่ชอบกลิ่นแต่ชอบกินเนื้อทุเรียน จ. จันทบุรีมีการจัดงาน “มหกรรมทุเรียนโลก” ขึ้นในช่วงเดือน พ.ค. ของทุกปี เพื่อประกาศความเป็นเมืองผลไม้ให้ชาวโลกได้รับรู้

“พริกไทยพันธุ์ดี”

สภาพภูมิอากาศชุ่มชื้นเขตร้อน ทำให้ จ. จันทบุรีเป็นพื้นที่ปลูกพริกไทยคุณภาพดีของประเทศ

พริกไทยที่นิยมปลูกกันใน จ. จันทบุรีมี ๒ สายพันธุ์ คือ พันธุ์มาเลเซียหรือพันธุ์ซาราวัก ซึ่งเป็นสายพันธุ์จากมาเลเซีย เหมาะสำหรับทำพริกไทยดำและพริกไทยขาว และพันธุ์ซีลอน สายพันธุ์จากศรีลังกา ซึ่งเหมาะใช้เป็นพริกไทยสด ทั้งสองพันธุ์ต้านทานโรครากเน่าได้ดี มีกลิ่นหอมฉุนและให้ผลผลิตสูง

แม้ว่าพริกไทยจะสร้างรายได้สูงกว่าการปลูกผลไม้ แต่ความนิยมในการปลูกพริกไทยของ จ. จันทบุรีก็ลดลงไปอย่างรวดเร็ว เนื่องจากการดูแลรักษาที่ยากลำบากและมีศัตรูพืชมาก จึงทำให้เหลือเพียงเกษตรกรใน อ. ท่าใหม่เท่านั้นที่ยังคงนิยมปลูกพริกไทย

“อัญมณีมากเหลือ”

จันทบุรีเป็นแหล่งกำเนิดพลอยหลากสีสัน และเป็นศูนย์กลางตลาดค้าพลอยที่สำคัญในภูมิภาค

จ. จันทบุรีเป็นแหล่งกำเนิดพลอยทุกสี ทั้งทับทิม (สีแดง) ไพลิน (สีน้ำเงิน) บุษราคัม (สีเหลือง) บุษย์น้ำทอง (สีเหลืองเข้ม) และมรกต (สีเขียวเข้ม) พลอยที่พบในเมืองจันท์ของแท้มีเนื้อแข็ง น้ำแวววาวสวยงาม

การค้นพบทับทิมสยามที่ จ. ตราดในปี ๒๕๒๐ ทำให้ตลาดค้าพลอยในเมืองจันท์มีชื่อเสียงเป็นที่สนใจของคนทั่วไปจนเกิดปรากฏการณ์ “ตื่นพลอย” มีการเปิดเหมืองพลอยมากมาย จนพลอยในเมืองจันท์เริ่มลดลง ส่งผลให้การลงทุนไม่คุ้มค่า แต่ตลาดพลอยในเมืองจันท์ไม่ได้ซบเซาตามไปด้วย เพราะมีการนำพลอยดิบเนื้ออ่อนจากต่างประเทศเข้ามาค้าขายในตลาดพลอยเมืองจันท์ จนกลายเป็นศูนย์กลางตลาดพลอยที่สำคัญแห่งหนึ่งในภูมิภาค และเป็นแหล่งรวมช่างเจียระไนฝีมือดี ค่าแรงถูก

“เสื่อจันทบูร”

งานหัตถกรรมคู่เมืองจันท์ที่สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ ๗ ทรงคิดค้นขึ้นจนมีเอกลักษณ์โดดเด่น

เสื่อจันทบูรถือกำเนิดมาตั้งแต่สมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ จากกลุ่มชาวญวนในชุมชนหลังโบสถ์คาทอลิก วัดแม่พระปฏิสนธินิรมล ใน ต. จันทนิมิต อ. เมือง เรียกกันว่า “เสื่อญวนหลังวัด” โดยซื้อกกจากบ้านเสม็ดงาม ต. หนองบัว อ. เมือง และบ้านบางสระเก้า ต. บางสระเก้า อ. แหลมสิงห์ ซึ่งมีต้นกกขึ้นอยู่มาก ในเวลาต่อมามีการถ่ายทอดวิชาทอเสื่อกกให้แก่ชาวบ้านทั้งสองแห่งด้วย

เมื่อถึงยุคตื่นพลอยในปี ๒๕๒๐ ชาวบ้านพากันไปขุดหาพลอยกันหมด จนเกือบทำให้อาชีพการทอเสื่อสูญหาย จนกระทั่งสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี ซึ่งทรงสนพระทัยในการทอเสื่อจันทบูร ได้โปรดเกล้าฯ ให้ตั้งโรงงานทอเสื่อในบริเวณวังสวนบ้านแก้ว จ. จันทบุรี ท รงคิดประดิษฐ์ลวดลายและสีสันใหม่ ๆ จากที่เคยมีแต่สีดำและแดง อีกทั้งยังมีการนำไปดัดแปลงเป็นกระเป๋าถือสตรี แฟ้มเอกสาร และสินค้าเบ็ดเตล็ดอีกมากมาย กิจกรรมการทอเสื่อจึงกลับฟื้นคืนมาอีกครั้งและมีชื่อเสียงมาจนทุกวันนี้

กกที่ใช้ทอเสื่อจะต้องมีลำต้นกลม ข้างในกลวง ผิวมัน และเหนียว เสื่อที่ใช้กกแก่ในการทอจะมีความทนทาน แต่เวลานั่งจะให้ความรู้สึกกระด้าง ส่วนเสื่อที่ใช้กกอ่อน แม้จะไม่ทนทานเท่า แต่ให้ความรู้สึกนุ่มนวลกว่า จึงได้รับความนิยมมากกว่า

“สมบูรณ์ธรรมชาติ”

คำว่า “ทรัพย์ในดิน สินในน้ำ” นับเป็นวลีที่เหมาะสมที่สุดสำหรับธรรมชาติของเมืองจันทบุรี

จันทบุรีปกคลุมไปด้วยป่าดิบชื้นผืนใหญ่กว่า ๒ ล้านไร่ พื้นที่ ๒๕ เปอร์เซ็นต์ของจังหวัดเป็นภูเขา เป็นที่ตั้งของป่าสงวนแห่งชาติ ๑๘ แห่ง อุทยานแห่งชาติ ๒ แห่ง คือ อุทยานแห่งชาติเขาคิชฌกูฎ และอุทยานแห่งชาติน้ำตกพลิ้ว นอกจากนี้ยังมีวนอุทยานเขาแหลมสิงห์ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว ผืนป่าเหล่านี้เป็นต้นกำเนิดแม่น้ำสายสำคัญ ๔ สาย คือ แม่น้ำจันทบุรี แม่น้ำเวฬุ แม่น้ำพังราด และแม่น้ำวังโตนด (ชาวบ้านเรียกคลองโตนด) ซึ่งทั้งหมดไหลลงสู่อ่าวไทย

จันทบุรีมีชายฝั่งทะเลของอ่าวไทยยาวกว่า ๑๐๘ กม. บางแห่งเป็นที่เที่ยวเลื่องชื่อของจังหวัด เช่นอ่าวคุ้งวิมาน และยังมีพื้นที่ป่าชายเลนถึง ๙ หมื่นไร่ กินพื้นที่ตั้งแต่อ่าวคุ้งกระเบนไปจนถึงปากแม่น้ำเวฬุ เป็นแหล่งอาศัยขยายพันธุ์ของสัตว์น้ำหลายชนิด นอกจากนี้ใต้ผืนดินของเมืองจันท์ยังเต็มไปด้วยพลอยหลากสีมีค่ามากมาย

“สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช รวมญาติกู้ชาติที่จันทบุรี”

พระเจ้าตากสินมหาราชทรงตัดสินใจเลือกเมืองจันทบุรีเป็นศูนย์กลางอำนาจก่อนการกอบกู้เอกราช ทำให้จันทบุรีกลายเป็นเมืองที่มีความสำคัญในประวัติศาสตร์ชาติไทย

ก่อนเสียกรุงครั้งที่ ๒ ในปี ๒๓๑๐ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช หรือพระยาตากในขณะนั้น ทรงรวบรวมกำลังตีฝ่าวงล้อมพม่าออกมาทางทิศตะวันออก แล้วทรงเลือกเมืองจันทบูรหรือจันทบุรีในปัจจุบันเป็นสถานที่ตั้งค่าย เนื่องจากมีพืชพันธุ์ธัญญาหารอุดมสมบูรณ์ มีทางออกสู่ทะเลเหมาะแก่การต่อเรือรบและส่งกองทัพไปทางเรือ อีกทั้งจันทบูรยังมีชาวจีนแต้จิ๋วซึ่งเป็นคนเชื้อสายเดียวกับพระองค์ตั้งชุมชนอยู่มาก ชาวจันทบูรต่างพากันสมัครใจร่วมทัพไปกับพระเจ้าตากสินเพื่อต่อสู้กับทัพพม่า และช่วงชิงเอกราชกลับคืนมาได้ในที่สุด