(สกู๊ป)

ท่องซาฟารีแบบไทย ๆ บนป่าเขาใหญ่

เรื่องและภาพ : สมิทธิ์ สุติบุตร์

 

มีหลายเรื่องราวเกี่ยวกับเขาใหญ่ที่อาจทำให้กล่าวได้ว่า ป่าเขาใหญ่เป็นตำนานของผู้หลงใหลในธรรมชาติอย่างแท้จริง นับตั้งแต่ชื่อเสียงความน่าสะพรึงกลัวของผืนป่าดงพญาไฟอันยิ่งใหญ่ในอดีต ซึ่งเป็นป่าดิบรกทึบ เต็มไปด้วยไข้ป่า ตลอดจนส่ำสัตว์ที่มีอยู่ชุกชุม ทว่าเมื่อหลายสิบปีก่อน การก่อสร้างทางรถไฟสายตะวันออกเฉียงเหนือและการตัดถนนมิตรภาพ ทำให้ผืนป่าดงพญาไฟถูกทำลายไปจนหมดสิ้น เหลือเพียงเขาใหญ่ ป่าใหญ่ผืนสุดท้ายบนเทือกเขาสูงของดงพญาไฟ

ความอุดมสมบูรณ์ของพืชพันธุ์และสัตว์ป่านานาชนิดทำให้เขาใหญ่ได้รับการประกาศให้เป็นอุทยานแห่งชาติแห่งแรกของเมืองไทย กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวใกล้กรุงที่รู้จักกันดีในหมู่นักท่องเที่ยว ยิ่งในห้วงยามที่ “ผืนป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่” ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติแห่งล่าสุดของเมืองไทย ป่าเขาใหญ่จึงเป็นเหมือนแม่เหล็กดึงดูดนักเดินทางจากทุกหนแห่ง ที่ต่างมุ่งหน้ามาพร้อมกับความใฝ่ฝันว่าจะได้สัมผัสกับความงดงามของธรรมชาติและพบเห็นสัตว์ป่าหายากที่มีโอกาสพบเห็นได้ไม่ยากในผืนป่าแห่งนี้

เขาใหญ่ บ้านของสัตว์ป่า

อช. เขาใหญ่มีพื้นที่ครอบคลุม ๔ จังหวัด คือ นครราชสีมา ปราจีนบุรี นครนายก และสระบุรี ทำให้แหล่งท่องเที่ยวแต่ละแห่งค่อนข้างห่างไกลกัน ในการเดินทางคราวนี้ผมจึงเลือกไปเที่ยวเขาใหญ่ในเขต จ. นครนายก เพราะนอกจากมีสถานที่ท่องเที่ยวสำคัญ ๆ หลายแห่งให้ชมแล้ว ยังมีทิวทัศน์สองข้างทางที่สวยงามให้นั่งมองเพลิน ๆ ได้ตลอดทาง

เมื่อราว ๔๐ ปีก่อน เส้นทางที่ใช้เดินทางไปเขาใหญ่มีเพียงเส้นทางเดียวเท่านั้น คือ ถ. ธนะรัชต์ ทางด้าน อ. ปากช่อง จ. นครราชสีมา ถนนสายนี้ค่อนข้างคดเคี้ยว สูงชัน จึงไม่เหมาะสำหรับผู้ขับขี่ที่ไม่คุ้นเคยเส้นทาง ริมถนนมีป้ายเขียนข้อความว่า “ดงกระทิง” และ “ดงเสือผ่าน” เพราะมีสัตว์ป่าจำพวกกระทิงและเสือ ออกมาให้พบเห็นอยู่เสมอ ๆ แสดงให้เห็นถึงความชุกชุมของสัตว์ป่าเป็นอย่างดี

ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๒๓ มีการตัดถนนสายปราจีนบุรี-เขาใหญ่ มาเชื่อมต่อกับ ถ. ธนะรัชต์ ทำให้การเดินทางสะดวกสบายและรวดเร็วขึ้น อีกทั้งยังเป็นเส้นทางให้คนในพื้นที่ได้ใช้สัญจรไปมา แต่ถนนสายนี้ก็ตัดผ่ากลางพื้นที่ซึ่งชุกชุมด้วยสัตว์ป่า เป็นระยะทางถึง ๓๘ กม. ทำให้ผืนป่าถูกแบ่งออกเป็น ๒ ส่วน จึงส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศบนป่าเขาใหญ่

สัตว์ป่าที่ได้รับผลกระทบไปเต็ม ๆ ในเหตุการณ์ครั้งนั้นคือ ชะนี ซึ่งเป็นสัตว์ที่หากินอยู่บนต้นไม้ตลอดเวลา เคลื่อนที่โดยการห้อยโหนไปตามกิ่งไม้ เมื่อป่าถูกถนนขวางกั้น ชะนีก็ถูกจำกัดพื้นที่หากินและการแพร่กระจายพันธุ์ไปโดยปริยาย

เมื่อเดินทางมาถึงด่านตรวจ อช. เขาใหญ่ บริเวณด่านเนินหอม พอจ่ายเงินค่าธรรมเนียมผ่านเข้าอุทยานฯ เราก็สามารถขับขี่ยานพาหนะไปตามเส้นทางทอดยาวผ่านผืนป่าดิบได้อย่างสบายอารมณ์ แต่ขอให้พึงระลึกอยู่เสมอว่า เรากำลังเข้าสู่บ้านของบรรดาสิงสาราสัตว์ จึงมีโอกาสพบเจอเจ้าของบ้านเดินทะเล่อทะล่าตัดหน้าได้ทุกวินาที ! ดังนั้นแม้เห็นถนนโล่ง ไม่มีตำรวจคอยดักจับความเร็วเหมือนตามทางหลวง แต่ก็ไม่ควรเหยียบคันเร่งเกิน ๖๐ กม./ชม. ตามที่อุทยานฯ กำหนดนะครับ

ขับรถช้า ๆ ชมช้างป่าและฝูงลิง

ขับรถในป่าไม่ต้องรีบนักหรอกครับ อย่างน้อยก็ช่วยลดอุบัติเหตุ และยังทำให้เรามีโอกาสพบเห็นสัตว์ป่าสองข้างทางได้ง่ายขึ้น ที่สำคัญ คนที่จะมาเที่ยวแบบซาฟารีบนเขาใหญ่ควรต้องเป็นคนหูไวตาไว แถมพกดวงเฮง ๆ มาด้วย การเที่ยวชมสัตว์ป่าในแหล่งธรรมชาติบ้านเราไม่ใช่เรื่องง่าย เนื่องจากสภาพป่าค่อนข้างรกทึบ สัตว์ป่าก็มีนิสัยขี้อายสุด ๆ คนละอารมณ์กับการท่องซาฟารีในแอฟริกา ซึ่งมีสภาพเป็นทุ่งโล่ง มีสัตว์ป่ามากมายให้เห็นกันง่าย ๆ แล้วก็ยิ่งเทียบไม่ได้เลยกับไนต์ซาฟารีตามสวนสัตว์

จากด่านเนินหอมมาไม่ไกล ถนนจะไต่ระดับความสูงขึ้นเรื่อย ๆ แถวนี้อาจพบขี้ช้างป่าหล่นเกลื่อนกลาดราวกับประติมากรรมบนถนน ถ้าเจอขี้กองใหม่ ๆ สด ๆ ให้เหลียวซ้ายแลขวาดูด้วยล่ะ เจ้าของผลงานอาจยังเดินไปได้ไม่ไกล โดยเฉพาะอย่างยิ่งช่วงเลยจากน้ำตกเหวนรกมาแล้ว ขับรถช้าลงอีกนิดก็ดี เพราะอาจมีโอกาสพบช้างป่าได้ใกล้ชิดกว่าจุดอื่น ๆ

อย่างไรก็ตาม หากขับรถผ่านมาแถวนี้ตอนมืดค่ำต้องระวังให้ดี เพราะอาจมีช้างป่าออกมายืนกินใบไม้อยู่ตามโค้งถนน และแม้ว่าช้างจะมีขนาดใหญ่เอาการ แต่ผิวของมันก็มีสีเข้มกลมกลืนกับความมืดจนเรามองเห็นได้ยาก

ช้างเป็นสัตว์ป่าขนาดใหญ่ แข็งแรง และน่ากลัวที่สุด นักท่องเที่ยวอาจคุ้นเคยกับช้างเลี้ยงที่มีนิสัยขี้เล่นหรือมีพฤติกรรมน่ารักน่าชัง จนทำให้เราหลงลืมความน่ากลัวไปชั่วขณะ ส่วนช้างป่าบนเขาใหญ่ แม้จะคุ้นชินกับรถยนต์ที่แล่นผ่านไปมา แต่สัญชาตญาณป่าของพวกมันยังมีอยู่ครบครัน เผลอชะล่าใจไป ช้างตัวหนึ่งน้ำหนักเป็นตัน ๆ แค่แกล้งสะกิดรถนิดเดียวก็มีสิทธิ์ยุบได้

อช. เขาใหญ่มีช้างป่าอยู่ราว ๑๕๐-๒๐๐ ตัว ซึ่งพบเห็นได้ประจำตามโป่งในช่วงเย็นหรือกลางคืน มีจำนวนโขลงละ ๕-๗ ตัว แต่ก็ใช่ว่าช้างทุกโขลงจะออกมาเดินโชว์ตัวให้เห็นกันง่าย ๆ หลายคนมาเขาใหญ่บอกว่าอยากเจอช้าง แต่ในใจลึก ๆ แล้วอาจไม่อยากเจออย่างที่คุยก็ได้

ทำอย่างไรเมื่อเจอช้าง ?

เมื่อเจอช้าง นักท่องเที่ยวควรชะลอหรือหยุดรถให้ห่างพอสมควร ไม่ต้องดับเครื่อง ควรเปิดไฟฉุกเฉินเพื่อเป็นสัญญาณให้รถคันหลังทราบ และรอจนกว่าช้างจะหลบเข้าป่าข้างทางไปเอง ซึ่ง บางทีอาจกินเวลาหลายชั่วโมง ถ้าคุณไม่รีบร้อน จะเฝ้าดูอยู่อย่างนั้นก็ไม่มีใครว่า แต่ถ้าจำเป็น ให้ค่อย ๆ ขับผ่านไป อย่าบีบแตรหรือขับรถไล่จี้ช้าง เพราะจะทำให้ช้างเครียดและหงุดหงิด

ผ่านจากช้างมาแล้ว สัตว์ชนิดต่อไปที่เราจะมีโอกาสได้เห็นคือ ฝูงลิงกังที่มาตั้งด่านวิ่งเล่นอยู่กลางถนน เห็นความซนบวกความแสบของเจ้าจ๋อแล้วก็อย่าใจอ่อนโยนอาหารให้เชียว เดี๋ยวจะเสียนิสัยมากไปกว่านี้ ทุกวันนี้เจ้าจ๋อก็แทบจะหากินเองกันไม่เป็นอยู่แล้ว เพราะรออาหารจากนักท่องเที่ยว ไม่ยอมเข้าไปหากินในป่าตามธรรมชาติ

เจอด่านลิง ก็ค่อย ๆ ขับรถผ่าน ลิงก็จะหลบไปเอง นอกจากตัวไหนเกะกะนัก บีบแตรไล่เสียหน่อย อันนี้คงไม่ว่ากัน เมื่อเข้าใกล้ที่ทำการอุทยานฯ สัตว์ที่เป็นดาวเด่นอีกกลุ่มหนึ่งเนื่องจากเห็นได้ง่ายและมีจำนวนมากก็คือ กวาง ซึ่งบางตัวชอบออกหากินและเดินเล่นอยู่แถวนั้น

ใครมาเขาใหญ่แล้วไม่พบกวาง บอกได้คำเดียวว่า ช่างเป็นคนไม่มีโชคเอาเสียจริง ๆ

ไนต์ซาฟารีบนเขาใหญ่ ตื่นชมป่ายามเช้า

บริเวณรอบ ๆ ที่ทำการอุทยานฯ มีทุ่งหญ้ากว้างหลายแห่ง ซึ่งเกิดจากการตั้งชุมชนบ้านเรือนในอดีต ในช่วงเย็นไปจนถึงเช้า เราอาจพบฝูงกวางหลายสิบตัวออกหากินหญ้าตามทุ่งกว้าง ส่วนในเวลากลางวันพวกมันมักหลบพักผ่อนอยู่ในป่าดิบ

ถ้ามีเวลากางเต็นท์พักแรม ณ จุดกางเต็นท์ผากล้วยไม้ ห่างจากที่ทำการอุทยานฯ ประมาณ ๑๐ กม. คุณอาจได้ยืนมองกวางอย่างใกล้ชิดติดตา เพราะกวางแถวนั้นเชื่องขนาดเดินมาเยี่ยมคนถึงหน้าเต็นท์

มาพักแรมแล้วไม่ควรพลาดกิจกรรมการเที่ยวชมสัตว์ป่ายามค่ำคืน ทางอุทยานฯ มีบริการนำชมแบบไนต์ซาฟารี โดยนักท่องเที่ยวต้องแจ้งกับทางอุทยานฯ ก่อนเวลาหกโมงเย็น ราวหนึ่งทุ่ม เจ้าหน้าที่อุทยานฯ ก็จะขับรถกระบะมารับถึงแคมป์ ขณะนั่งอยู่บนรถเจ้าหน้าที่จะคอยส่องไฟสปอตไลต์ไปตามทุ่งโล่ง สุมทุมพุ่มไม้ และตามเรือนยอด ถ้าโชคดีส่องไปเจอสัตว์ ดวงตาของสัตว์ก็จะสะท้อนกับแสงไฟวิบวับ บอกให้รู้ว่าเป็นสัตว์ประเภทใด

ถ้าเป็นสัตว์ผู้ล่า เช่น แมวดาว หมาจิ้งจอก นกกลางคืน ฯลฯ มักมีดวงตาค่อนมาทางส่วนหน้า เพื่อมองหาเหยื่อได้ชัดเจน ส่วนสัตว์กินพืชจะมีดวงตาอยู่ทางด้านข้างของส่วนหัว ช่วยในการมองเพื่อระวังอันตรายรอบตัว บ่อยครั้งแสงไฟอาจส่องไปกระทบดวงตาของผีเสื้อกลางคืน หรือแสงหิ่งห้อย ทำให้เกิดความสับสน การจำแนกแยกแยะชนิดสัตว์จึงต้องใช้ประสบการณ์และความชำนาญพอสมควร

การออกส่องสัตว์กลางคืนนอกจากจะพบสัตว์ขาประจำพวกเก้งกวางแล้ว เรายังมีสิทธิ์เจองูเหลือมมานอนอาบไออุ่นบนถนน เหมือนใครเอาท่อนไม้ขนาดใหญ่มาขวางทาง บางครั้งอาจพบนกกลางคืน เม่น ลิงลม กระต่ายป่า ชะมด อีเห็น หมาจิ้งจอก และสัตว์อื่น ๆ ที่คาดไม่ถึงอีกหลายชนิด

มาเที่ยวเขาใหญ่ นักท่องเที่ยวควรจะตื่นแต่เช้า เพราะเป็นช่วงเวลาที่เราจะได้สัมผัสธรรมชาติบริสุทธิ์อย่างแท้จริง แสงแรกของวันจะปลุกสรรพชีวิตให้ตื่นขึ้นจากการหลับใหล นกนานาชนิดต่างบินออกหากินส่งเสียงร้องระงม ยิ่งเป็นช่วงที่ต้นไทรกลางลานออกลูกสุก จะมีนกกินผลไม้อย่างนกโพระดก นกกาฝาก นกเงือก บินเข้าบินออกให้ดูอย่างใกล้ชิด ถ้ามัวนอนอิดออด เผลอแป๊บเดียวก็ “สายเสียแล้ว” พอตลาดวาย นกก็หายหมด อดดูของสวย ๆ งาม ๆ ไม่รู้ด้วย

บริเวณที่กางเต็นท์ผากล้วยไม้ยังเป็นเส้นทางเดินป่าศึกษาธรรมชาติผากล้วยไม้-เหวสุวัต ทางเดินง่ายและสะดวก เนื่องจากเป็นทางปูน ร่มครึ้มด้วยแมกไม้ใหญ่ เลาะเลียบไปตามริมธาร ซึ่งอยู่ทางขวามือไปตลอด เดินป่าเส้นทางนี้ไม่ต้องรีบร้อนนัก ถ้าสังเกตดี ๆ ตรงบริเวณสองฝั่งของลำน้ำ จะมีโอกาสได้เจอตะกอง หรือกิ้งก่ายักษ์ที่ใหญ่ที่สุดในประเทศ ลำตัวตัวสีเขียว นอนนิ่งอยู่บนกิ่งไม้ให้ชมอีกด้วย

จากจุดกางเต็นท์ผากล้วยไม้ไปอีกราว ๑๐ กม. ก็จะถึงน้ำตกเหวสุวัตอันสวยงามเลื่องชื่อ มีน้ำให้เล่นตลอดปี ระหว่างทางถ้าโชคดีอาจพบไก่ฟ้าพญาลอหากินอยู่ริมถนน หรือชะนีมงกุฎส่งเสียงร้องบนต้นไม้สูงเป็นของแถม

ในแต่ละปีมีผู้คนเดินทางมา อช. เขาใหญ่เป็นจำนวนมาก หลายคนขึ้นลงเขาใหญ่กันไม่รู้กี่รอบ ด้วยคาดหวังว่าจะได้มีโอกาสชื่นชมสัตว์ป่าท่ามกลางธรรมชาติ สมหวังบ้าง ผิดหวังบ้างเป็นเรื่องธรรมดา

สำหรับคนกรุงซึ่งคุ้นเคยกับการใช้ชีวิตในเมือง การได้พบสัตว์ป่าออกหากินอย่างอิสระในธรรมชาติสักตัวหนึ่งคงเป็นประสบการณ์อันน่าตื่นเต้น

...เท่านี้ก็คุยไปได้สามบ้านแปดบ้านแล้ว