เที่ยวทั่วไทยไปกับ “นายรอบรู้” เมษายน-พฤษภาคม

(สกู๊ป)

ท่องธรรมชาติที่หมู่เกาะสุรินทร์

เรื่อง และภาพ : สมิทธิ์ สุติบุตร์

 

เสียงเครื่องยนต์ที่ดังกระหึ่มมาตลอดทางค่อยๆ เบา และเงียบดับลง เมื่อเรือหางยาวผินหัวเข้าสู่เ ขตปะการังน้ำตื้นของอ่าวช่องขาด ในอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสุรินทร์ จ. พังงา ซึ่งอยู่บริเวณตอนบนสุดของน่านน้ำทะเลไทย ในฝั่งอันดามัน เรียกว่าเลยไปอีกหน่อยก็เข้าเขตพม่าแล้ว ที่ทำการอุทยานฯ ตั้งอยู่บนเกาะสุรินทร์เหนือ ส่วนเกาะใหญ่ใกล้ๆ กันซึ่งมีเพียงห้วงน้ำอ่าวช่องขาดกั้นระหว่างกลางนั้น คือเกาะสุรินทร์ใต้ แหล่งพำนักของชาวเลเผ่ามอแกนหรือพวกยิปซีทะเลในอดีต ที่บัดนี้ได้ยุติการเร่ร่อน และลงหลักปักฐานตั้งหมู่บ้านอยู่ในบริเวณที่ทางการจัดให้มานานนับสิบปี

ใต้ผืนทะเลสีครามใสรอบหมู่เกาะสุรินทร์ เต็มพืดไปด้วยแนวปะการัง ทํ้งในเขตน้ำตื้น และน้ำลึกที่มีความอุดมสมบูรณ์มากที่สุดแห่งหนึ่ง ในประเทศไทย รวมพื้นที่มากกว่า ๗ ตร.กม. นับเป็นระบบนิเวศใต้ทะเลที่มีความสำคัญอย่างยิ่ง รวมทั้งเป็นแหล่งอาศัยของสิ่งมีชีวิตจำนวนมาก ตั้งแต่ที่มีขนาดเล็กกว่าเล็บมือ ไปจนถึงปลาที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลกอย่างฉลามวาฬ

อช. หมู่เกาะสุรินทร์เป็นที่กล่าวขานในหมู่นักท่องเที่ยวว่า เป็นแหล่งดูปะการังน้ำตื้น และน้ำลึกดีที่สุดแห่งหนึ่ง กิจกรรมยอดฮิตจึงหนีไม่พ้น การดำน้ำชมความงามของโลกใต้ทะเล ซึ่งทางอุทยานฯ มีบริการเรือพาไปดำน้ำตามจุดต่างๆ พร้อมอุปกรณ์ดำน้ำตื้นให้เช่าอีกด้วย

มีโอกาสมาเที่ยว อช. หมู่เกาะสุรินทร์ทั้งที นอกจากเราจะได้เห็นหาดทรายสีขาวสะอาดนับสิบแห่ง น้ำทะเลใสแจ๋ว และปะการังอันอุดมสมบูรณ์ มีปลาทะเลสีสวยแหวกว่ายเคียงข้างแล้ว ใครจะรู้บ้างว่า ท่ามกลางแมกไม้เขียวขจี ของป่าดิบชื้นซึ่งเป็นแหล่งอาศัยของสัตว์ป่า และนกนานาชนิดบนเกาะแห่งนี้ ยังมีเส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติที่ทางอุทยานฯ ได้จัดไว้ต้อนรับนักท่องเที่ยว และผู้สนใจเพิ่มอีกทางหนึ่งด้วย

เส้นทางแรกเริ่มต้นจากที่ทำการฯ ไปสิ้นสุดที่อ่าวไม้งาม ระยะทางราว ๒ กม. เป็นทางเดินเท้าเลียบชายฝั่งทะเล บางช่วงเป็นทางราบ บางช่วงต้องเดินเลียบไหล่เขาซึ่งมีความชันเล็กน้อย ตลอดเส้นทางมีสิ่งที่น่าสนใจหลายอย่าง โดยเฉพาะพืชพันธุ์ต่างๆ ในป่าดิบชื้น ป่าชายหาด และป่าชายเลน การเดินศึกษาธรรมชาติควรเดินเงียบๆ และพยายามสังเกตป่าสองข้างทาง อาจได้พบกระจง กระรอก นกชาปีไหน เป็นต้น เมื่อเดินสำรวจไปจนถึงอ่าวไม้งาม ใครจะหยุดพักเล่นน้ำหรือนั่งเล่นชมทิวทัศน์เพลินๆ ก็ได้ตามสะดวก

อีกเส้นทาง คือจากที่ทำการฯ ถึงอ่าวแม่ยาย เส้นทางนี้แม้ระยะทางสั้นกว่าเส้นทางแรก แต่ระหว่างทางก็มีสิ่งน่าสนใจให้ดูไม่น้อย เมื่อหลายปีก่อน อ่าวแม่ยายเคยเป็นแหล่งดูปะการังน้ำตื้นยอดนิยม แต่หลังจากเจอปรากฏการณ์ปะการังฟอกขาว และสาหร่ายมรณะ ซึ่งมีผลทำให้แนวปะการังบริเวณนี้ ได้รับความเสียหายอย่างรุนแรง ทำให้ทางอุทยานฯ ต้องปิดอ่าวเพื่อให้แนวปะการังฟื้นกลับคืนมา

ไม่เพียงเท่านั้น เมื่อปลายปี พ.ศ. ๒๕๔๗ อช. หมู่เกาะสุรินทร์ได้ถูกธรณีพิบัติภัยคลื่นยักษ์สึนามิถาโถมกระหน่ำ สร้างความเสียหายอย่างใหญ่หลวงต่อระบบนิเวศทั้งบนบก และใต้ทะเล ไม่มีใครรู้ว่าต้องใช้เวลาอีกนานเท่าไร กว่าธรรมชาติอันอุดมสมบูรณ์ เฉกเช่นวันวานจะฟื้นคืนกลับมา

คงไม่ใช่เรื่องแปลกอะไรถ้าเราจะเห็นนักท่องเที่ยวบนชายหาดต่างๆ ใน อช. หมู่เกาะสุรินทร์ เดินสวมเสื้อชูชีพ และถือหน้ากากดำน้ำ เพื่อเตรียมตัวไปดำน้ำดูปะการังในโลกใต้ท้องทะเล แต่ถ้าใครรู้สึกเบื่อๆ จากการดำน้ำดูปะการัง จะเปลี่ยนอารมณ์ไปเดินชายหาด เดินชมนกชมไม้หลากสีสัน หรือเที่ยวส่องสัตว์ป่าในอุทยานฯ ก็เพลิดเพลินไปอีกแบบ เพราะที่นี่ได้ชื่อว่าเป็นแหล่งดูนกดูสัตว์ป่า ที่หลายชนิดไม่อาจพบเห็นได้ง่ายนัก จากป่าแห่งอื่นๆ แต่ขอย้ำว่า อย่าลืมเอากล้องส่องทางไกลคล้องคอไปด้วย เพราะมันจะช่วยให้คุณได้เห็นพวกมันอย่างใกล้ชิด

เริ่มจากสัตว์เล็กๆ ที่เห็นได้ง่ายตามพื้นทรายทั่วไปอย่างปูเสฉวน เจ้าปูเสฉวนนั้นเกิดมาอาภัพตั้งแต่เด็ก มันต้องคลานไปเที่ยวเสาะหา เปลือกหอยตามชายหาดมาอาศัยอยู่แทนบ้าน เนื่องจากธรรมชาติไม่ได้สร้างเปลือกแข็งมาให้มันเหมือนกับปูชนิดอื่นๆ มันก็เลยต้องรับภาระแบกคอนเปลือกหอย ติดตัวไปด้วยตลอดเวลา แถมปูเสฉวนยังคลานได้ไม่เร็วนัก อาวุธใช้ต่อสู้กับศัตรูก็ไม่มี จวนตัวเจอศัตรูเมื่อไร ก็ทำได้แค่หดตัวหลบเข้าไปซุกในเปลือกหอย พร้อมยกก้ามขึ้นปิดหน้าไว้ ป้องกันเท่านั้นจริงๆ เมื่อปูเสฉวนเติบโตขึ้น จนไม่สามารถอาศัยอยู่ในเปลือกหอย หรือบ้านหลังเดิมได้ มันก็จะย้ายตัวเองไปอาศัย อยู่ในเปลือกหอยที่มีขนาดใหญ่ขึ้นต่อไป

ช่วงเวลาที่น้ำลดกลายเป็นหาดกว้าง ปูลมจะโผล่ขึ้นมาจากรู ออกเดินหากินไปเรื่อยๆ ตามชายหาด เมื่อเจอศัตรู มันจะรีบหนีลงรูอย่างรวดเร็ว พวกเราจึงรู้จักอุปนิสัยปูลมเพียงผิวเผิน ปูลมมีพฤติกรรมการกินอาหารที่ไม่ธรรมดา มันจะใช้ก้ามทั้งสองข้างคุ้ยอาหารพร้อมทรายเข้าปาก จากนั้นจะค่อยๆ คายเม็ดทรายก้อนกลมๆ เล็กๆ ออกมาวางเรียงกันบนหาดทราย กลายเป็นงานศิลปะแบบจัดวาง ที่สวยงามอย่างไม่น่าเชื่อ ทว่าน่าเสียดายที่ผลงานธรรมชาติ ริมชายหาดของศิลปินตัวน้อยจ ะต้องอันตรธานหายไปกับกระแสคลื่น เมื่อน้ำทะเลขึ้นสูงอีกครั้ง

ส่วนใครที่ชอบเดินชมธรรมชาติแถวป่าชายเลน ก็จะได้พบกับเจ้าปูก้ามดาบสีสันสดใส ทั้งสีแดง สีน้ำเงิน สีม่วง จำนวนมากมาย เจ้าปูก้ามดาบนี้ตัวไม่ใหญ่นัก แต่มีจุดเด่นตรงที่ก้ามทั้งสองข้างมีขนาดไม่เท่ากัน คือ ใหญ่ข้าง เล็กข้าง บางตัวอาจมีก้ามข้างซ้ายใหญ่ บางตัวอาจมีก้ามข้างขวาใหญ่ เห็นมันก้ามใหญ่ๆ อย่างนี้เถอะ วิ่งเร็วชะมัด แถมสัญชาตญาณการเอาตัวรอดก็เป็นเยี่ยม คนที่อยากชมใกล้ๆ ขอให้ใช้กล้องส่องทางไกลส่องดูจากระยะไกลจะดีกว่า

ฝนที่ตกหนักตั้งแต่เมื่อกลางดึกยันเช้าทำเอาพื้นดินชุ่มแฉะ แม้จะขาดเม็ดไปนานแล้ว แต่ท้องฟ้าเช้าวันนี้ยังห่มทับด้วยหมอกเมฆหนาทึบ ลิงแสมฝูงหนึ่งพากันกระโดดไปตามกิ่งไม้ ทำให้หยดน้ำตามใบไม้พรั่งพรูลงมาเป็นระลอก เจ้าพวกนี้แหละตัวแสบเลย เผลอเป็นไม่ได้ ชอบแอบมารื้อข้าวของตามเต็นท์นักท่องเที่ยว

ใกล้เที่ยงฟ้าเริ่มเปิด แสงแดดออกมาทักทายบ้าง เป็นนิมิตหมายอันดีว่าโปรแกรม ที่จะออกไปดูนกตอนบ่ายคงไม่ต้องยกเลิก

ก่อนหน้านี้เราได้เห็นนกมูม และนกเขาเปล้ามากินลูกไทรสุกข้างที่ทำการฯ แล้ว เสียดายที่ไม่ได้เห็นนกชาปีไหน พี่ใหญ่แห่งครอบครัวนกเขา ซึ่งพบเฉพาะตามป่าบนเกาะที่เงียบสงบ อาจเพราะเป็นวันหยุดยาว มีนักท่องเที่ยวเยอะ นกก็เลยตื่นคน ไม่ยอมโผล่ออกมาให้ดู บ่ายนี้เราหวังว่าจะได้พบนกกระแตผีชายหาด ซึ่งจัดเป็นนกหายากติดอันดับของประเทศ มีรายงานว่ายังพบอยู่บ่อยๆ ตามหาดที่เงียบสงบบนเกาะสุรินทร์ จังหวะช่วงน้ำลงบ่ายนี้จึงเหมาะนัก เพราะเป็นช่วงเวลาที่นกจะเที่ยวออกหากินปูตามหาดทราย

ระหว่างที่เรือแล่นสู่เกาะสุรินทร์ใต้ นอกจากได้เห็นนกนักล่าอย่างเหยี่ยวแดง และนกออก ที่บินร่อนอยู่บนฟ้า รอเวลาโฉบลงมาจับปลาแล้ว เรายังได้เห็นนกนางนวลแกลบท้ายทอยดำคู่หนึ่งบนโขดหินริมฝั่ง ตัวสีขาวสะอาด ดูโดดเด่นตัดกับหินสีดำคล้ำ ทั้งคู่ต่างยกปีกขึ้นสูงแสดงการเกี้ยวพาราสี เพราะช่วงเวลานี้เป็นฤดูผสมพันธุ์ของมันพอดี

หลายชั่วโมงผ่านไป ผืนทรายไร้ร่างของนกกระแตผีชายหาด ความหวังที่จะได้เห็นรางเลือนลงทุกที จนกระทั่งบ่ายคล้อย เรือก็มารับตามที่นัดหมาย ระหว่างทางกลับเราเห็นการเคลื่อนไหวของสิ่งมีชีวิตบางอย่างบนหาดที่อ่าวเล็กๆ แห่งหนึ่ง จึงแวะเข้าไปดู เมื่อเรือเข้าไปใกล้จึงพบว่า นั่นคือสิ่งที่อุตส่าห์นั่งหลังขดหลังแข็งเฝ้ารออยู่หลายชั่วโมง ไฟแห่งความหวังที่แทบจะดับสูญไปแล้ว ถูกจุดประกายขึ้นมาอีกครั้ง จริงๆ แล้วนกกระแตผีชายหาดก็คงหนีความวุ่นวายมาหากินที่หาดเงียบๆ ถัดไปนั่นเอง

แม้จะช้าไปนิด แต่ก็ยังดีกว่าไม่พบเลย...

ขากลับ เรือต้องมาจอดรออยู่หน้าอ่าวช่องขาด เพราะตอนนั้นน้ำลง จนเรือไม่สามารถแล่นผ่าน แนวปะการังไปได้ เพื่อไม่ให้เป็นการเสียเวลาเราจึงขึ้นฝั่งมาที่ทำการฯ เพื่อเยี่ยมเยียนบ่างแม่ลูกคู่หนึ่ง ซึ่งยึดเอาดงไม้หลังโรงอาหารเป็นที่พักพิง บ่างเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ที่มีแผ่นหนังเป็นพังผืดรอบตัว ใช้สำหรับการร่อนข้ามไปมาระหว่างต้นไม้ สีขนกลมกลืนกับต้นไม้ บางทีมองเผินๆ นึกว่าเป็นใบไม้แห้ง ตอนกลางวันมันจะเกาะนิ่งไม่ไหวติง แต่พอโพล้เพล้หมดแสง ความมืดก็จะปลุกให้มันเตรียมตัวออกหากิน หากไปเฝ้าดูช่วงนี้จะเห็นมันร่อนโชว์ด้วย

กลางเดือนพฤษภาคมนี้ ฤดูกาลท่องเที่ยวหมู่เกาะสุรินทร์ก็จะสิ้นสุดลง ทางอุทยานฯ จะปิดเกาะระหว่างเดือน พ.ค.-พ.ย. เพราะลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้กำลังจะพัดมาเยือน และเพื่อให้ธรรมชาติได้พักฟื้นตัวหลังจากกรำศึกหนักจากการท่องเที่ยว

เรือโดยสารลำสุดท้ายเดินเครื่องพานักท่องเที่ยวกลับเข้าสู่ฝั่ง พร้อมกับภาพความประทับใจที่ยังตราตรึงอยู่ในความรู้สึก หลังจากได้เดินทางไปสัมผัสธรรมชาติอันงดงาม และอุดมสมบูรณ์ของ อช. หมู่เกาะสุรินทร์ที่สวยงามไม่แพ้ที่ไหน เราสัญญาว่าจะกลับมาเยือนที่นี่อีกครั้งแน่นอน