NaiRobRoo.com | เมืองไทยน่าเที่ยว

ประเพณีตายายย่าน หรือประเพณีสมโภชและสรงน้ำเจ้าแม่อยู่หัว เป็นงานประจำปีของชาวบ้านท่าคุระ ใน  อ.สทิงพระ จ. สงขลา ซึ่งจะจัดขึ้นทุกปีในวันพุธแรกของวันข้างแรมเดือนหก หรือราวเดือน พ.ค. ของทุกปี โดยจะมีการอัญเชิญพระพุทธรูปเจ้าแม่อยู่หัว พระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองของชาวท่าคุระ ออกมาจากห้องภายในมณฑป เพื่อให้ชาวบ้านได้มีโอกาสสรงน้ำและสักการะบูชา ซึ่งโอกาสเช่นนี้จะมีเพียงปีละครั้งเท่านั้น ก่อนนำกลับพระพุทธรูปเจ้าแม่อยู่หัวไปเก็บไว้ในมณฑปเช่นเดิม

พระพุทธรูปเจ้าแม่อยู่หัว เป็นพระพุทธรูปทองคำ ปางสมาธิ มีขนาดหน้าตักเล็กเพียง 2  ซ.ม. และสูง 2.5  ซ.ม. สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นสมัยสุโขทัยตอนปลาย ประมาณ พ.ศ. 1900 โดยมีตำนานเล่าสืบต่อกันมาว่า เจ้าแม่อยู่หัวนั้นเป็นพระราชินีในสมัยสุโขทัยตอนปลาย วันหนึ่งบุตรชายของเจ้าแม่อยู่หัวลงไปเล่นน้ำที่ท่าน้ำ แล้วหายตัวไปอย่างไร้ร่องรอย เจ้าแม่อยู่หัวจึงได้สั่งทหารออกค้นหาบุตรชาย จนสุดท้ายทหารไปพบตัวบุตรชายที่บริเวณหมู่บ้านท่าคุระ ซึ่งเป็นที่ตั้งของวัดท่าคุระในปัจจุบัน โดยมีสองตายายช่วยกันดูแลบุตรชายของเจ้าแม่อยู่หัว  เมื่อทราบข่าวเจ้าแม่อยู่หัวจึงได้มอบทองคำให้กับสองตายาย จากนั้นตากับยายได้เอาทองคำที่เจ้าแม่อยู่หัวมอบให้มาหล่อเป็นพระพุทธรูป โดยตั้งชื่อว่าพระพุทธรูปเจ้าแม่อยู่หัว พระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองท่าคุระมาตลอดจนถึงทุกวันนี้

นอกจากนี้ยังมีสิ่งหนึ่งที่เป็นสัญลักษณ์ของประเพณีนี้ นั้นคือ โนราโรงครู เพราะชาวบ้านท่าคุระมีความเชื่อกันว่า เจ้าแม่อยู่หัวนั้นโปรดปรานโนราเป็นพิเศษ ประกอบกับเวลาที่ชาวบ้านมาบนบานกับเจ้าแม่อยู่หัว และขอแก้บนด้วยการรำโนรา ก็มักจะประสบความสำเร็จอยู่เสมอ ด้วยเหตุผลเหล่านี้ทำให้โนราโรงครูกับประเพณีตายายย่านเป็นสิ่งที่อยู่คู่กันมาเป็นเวลานานนับตั้งแต่อดีต ทั้งยังเป็นสีสันและเอกลักษณ์ของงานที่ดึงดูดให้หลายๆคนเดินทางมาเข้าร่วมประเพณีนี้กันอย่างมากมาย เสน่ห์ของโนราโรงครูอยู่ที่ความงดงามของท่วงท่าในการร่ายรำ รวมถึงการได้สัมผัสบรรยากาศความเป็นถิ่นใต้แท้ๆ ทั้งจากคำร้อง คำพูด และดนตรีที่ประกอบการแสดงโนรา

โนราโรงครูในงานประเพณีตายายย่านจะเป็นโนราแบบโรงครูใหญ่ คือการรำโนราอย่างเต็มรูปแบบเป็นเวลาสามวันสามคืน  คืนแรกเป็นการรำโนราเพื่อไหว้ครู มีการตั้งเครื่องโหมโรง ประกาศเชิญราชครู รำแม่บท ออกพราน รำคล้องหงส์ รำแทงเข้ และปิดท้ายด้วยแสดงเรื่องแบบชาวบ้าน ส่วนวันที่สองและสาม เป็นการเปิดโอกาสให้ชาวบ้านซึ่งบนบานกับเจ้าแม่อยู่หัวได้มารำแก้บน  ทางคณะจะมีชุดโนราให้ชาวบ้านมาเช่าเพื่อสวมใส่ด้วย

สำหรับผู้ที่สนใจเดินทางมาชมโนรา แนะนำให้มาในวันแรกของงานจะดีที่สุด เพราะจะได้ชมขั้นตอนการไหว้ครู มาจนถึงการรำอย่างเต็มรูปแบบตลอดทั้งคืน นอกจากนี้ตลอดช่วงเวลาที่จัดงาน บริเวณวัดก็จะมีอาหารหลากหลายชนิดให้ได้ลิ้มลอง ทั้งอาหารท้องถิ่นของภาคใต้ และขนมอีกนานาชนิดให้เลือกชิม  งานประเพณีตายายย่านจึงเป็นงานที่ไม่ควรพลาดเป็นอย่างยิ่งสำหรับคนที่ต้องการสัมผัสถึงวัฒนธรรมท้องถิ่นของภาคใต้ และยังเป็นการเปิดมุมมองใหม่ๆ ให้เราได้เห็นถึงวิถีชีวิตและความเป็นอยู่ของคน ในชุมชนท้องถิ่นที่แสนงดงามและน่าประทับใจ

หากพูดถึงอำเภอปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน หลายคนคงนึกถึงเฉพาะช่วงฤดูหนาวที่จะได้มีโอกาสได้สัมผัสไอหมอกที่ห่มคลุมเมืองเล็กๆแห่งนี้  พร้อมกับนั่งจิบกาแฟหอมอร่อยในยามเช้า และใช้ชีวิตในบรรยากาศโรแมนติคท่ามกลางขุนเขาและทุ่งนา แต่จะมีใครสักกี่คนที่รู้ว่า ฤดูร้อนที่ปายนั้น ก็มีเสน่ห์ไม่แพ้ฤดูอื่นๆเลยเช่นกัน

โดยเฉพาะเสน่ห์จากความงามของวิถีชีวิตและประเพณีของชาวไทยใหญ่ที่สะท้อนออกมาผ่านประเพณี “ปอยส่างลอง” ซึ่งทำให้ผู้ที่ได้ไปพบเห็นและ ร่วมสัมผัสนั้น  จะจดจำและประทับใจเสน่ห์ในอีกมุมหนึ่งของปายอย่างไม่รู้ลืมเลือน

ประเพณีอยส่างลอง หรือประเพณีบวชลูกแก้ว คือประเพณีการบวชเณรของเด็กๆที่มีเชื้อสายไทยใหญ่ ซึ่งเป็นประเพณีที่ทำสืบต่อกันมากว่าร้อยปี โดยก่อนการเข้าพิธีบวชนั้น “ส่างลอง” ซึ่งหมายถึงเด็กๆที่เตรียมจะบวชเป็นสามเณรทุกคน จะมีสถานะเป็นเหมือนเจ้าชาย โดยทั้งพ่อแม่และญาติพี่น้องจะนำผ้าหลากสีสันมาตัดเป็นชุดสวยงาม พร้อมกับนำเครื่องประดับของตนเองมาให้ลูกสวมใส่ในพิธี และยังมีความเชื่อว่า ตลอดเวลาของพิธีปอยส่างลองนั้น เด็กๆที่จะบวชไม่สามารถเหยียบพื้นดินได้ จึงทำให้ต้องมี”ตะแป” หรือคนที่ให้เด็กๆขี่คออยู่ตลอดเวลา

ประเพณีปอยส่างลองจะจัดขขึ้นทุกปีในช่วงเดือนมีนาคม-เมษายน ซึ่งเป็นช่วงที่เด็กๆปิดเทอม และชาวไทยใหญ่ทุกคนว่างเว้นจากการทำนา มีอาหารการกินอุดมสมบูรณ์ โดยระยะเวลาในการทำพิธีทั้งหมด จะใช้เวลาประมาณสามวัน โดยวันแรกจะเป็นการ”รับส่างลอง” โดยจะมีการแห่ขบวนส่างลองไปไหว้ศาลหลักเมือง ไว้พระพุทธรูปตามวัดต่างๆในพื้นที่ และแวะบ้านญาติพี่น้องเพื่อกราบขอขมา ส่วนวันที่สองจะเป็นวันเฉลิมฉลอง โดยจะมีการแห่ขบวนส่างลองอย่างยิ่งใหญ่ไปรอบเมืองตลอดทั้งวัน และวันสุดท้ายจะเป็นการนำส่างลองเข้าพิธีบวชสามเณรที่วัดหลักของเมือง ก่อนจะแยกย้ายกันไปจำวัดในวัดต่างๆที่ใกล้บ้านของแต่ล่ะคนต่อไป

นอกจากการชื่นชมความงามของชบวนแห่ที่งดงามของประเพณีปอยส่างลอง สิ่งสำคัญที่ทุกคนจะได้สัมผัสก็คือวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของชาวไทยใหญ่  ซึ่งในช่วงประเพณีปอยส่างลอง ชาวไทยใหญ่ทุกคนจะแต่งกายในแบบพม่า มีการประกอบอาหารท้องถิ่นหลากหลายชนิดเพื่อเลี้ยงดูผู้ที่มาร่วมงานทุกคน  และบ้านทุกบ้านของชาวไทยใหญ่จะเปิดต้อนรับทุกคนที่ผ่านไปมา การได้นั่งลงพูดคุยกับผู้คนในท้องถิ่น หรือแม้แต่การมอบรอยยิ้มให้แก่กัน นี้คือเสน่ห์ที่แท้จริงของเมืองปาย

เสน่ห์ที่ก่อให้เกิดความตระหนักในการรักษาวิถีชีวิตและประเพณีดั้งเดิมเหล่านี้เอาไว้ ไม่ให้ถูกเปลี่ยนแปลงไปตามวัฒนธรรมจากโลกภายนอกที่กำลังหลั่งไหลเข้ามาในเมืองปายอย่างรวดเร็ว เพื่อให้ปายยังคงเสน่ห์เช่นนี้เอาไว้ให้ทุกคนได้สัมผัส และเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกับผู้คนในท้องถิ่นอย่างมีความเข้าใจกันตลอดไป…